SỨC MẠNH MỚI CỦA ĐỐI NGOẠI NHÂN DÂN
                                                    Phạm Sanh Châu
                         Viện trưởng Vụ Văn hoá Đối Ngoại và Unesco, BNG
           
Đối ngoại nhân dân có thể hiểu khái quát là mối quan hệ giữa nhân dân của quốc gia này với nhân dân quốc gia khác, trong đó sự giao tiếp giữa các cá nhân, tổ chức quần chúng là nhân tố chính tạo nền tảng để hoạt động ngoại giao này được phát triển. Trong đối ngoại nhân dân, Văn hoá ngoại giao đóng vai trò như mở cửa khai thông hay gắn kết mối quan hệ hữu nghị.
           
Nằm ngay ở hành vi ứng xử của các cá nhân trong quá trình giao tiếp, Văn hoá ngoại giao tạo ra ấn tượng đầu tiên với đối tượng tiếp xúc. Những ấn tượng này tạo ra sự nhận diện về hình ảnh quốc gia, dân tộc mà cá nhân đó là thành viên công dân. Văn hoá ngoại giao cũng là chất kết dính để quan hệ giữa nhân dân với nhân dân được bền chặt hơn. Một phong cách ứng xử có “văn hoá” của nhân dân quốc gia này sẽ nâng cao hơn hình ảnh về quốc gia đó góp phần tăng cường tình hữu nghị. Vậy văn hoá ngoại giao góp phần vào sự phát triển Đối ngoại nhân dân.
 Khi Việt Nam đang ngày càng chủ động thực hiện hội nhập quốc tế, đối ngoại nhân dân sẽ đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp đối ngoại chung của đất nước, nhất là khi Đảng và Nhà nước triển khai chính sách ngoại giao toàn diện, bao gồm ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế và ngoại giao văn hoá. Khi quan hệ ngoại giao của Đảng và Nhà nước chưa thể bắt dầu thì đối ngoại nhân dân có thể đóng vai trò mở đường. Dù quan hệ giữa các Chính phủ chưa thể thông suốt thì quan hệ giữa nhân dân với nhân dân vẫn được duy trì. Đối ngoại nhân dân có thể ví như bức tranh về đất nước, con người và văn hoá Việt Nam để đưa tới bạn bè trên khắp thế giới.
            Và trong bức tranh ấy, mỗi người dân Việt nam là một miếng ghép tạo nên vẻ đẹp tổng thể. Mỗi người dân sẽ góp phần đưa hình ảnh đất nước đến với bạn bè quốc tế sống động và chân thật hơn rất nhiều các luồng thông tin   khác. Bởi vì, dù người nước ngoài chưa biết nhiều về Việt Nam, nhưng những cảm nhận về văn hoá lối sống của người dân khi tiếp xúc, gặp gỡ sẽ giúp họ hiểu về đất nước, văn hoá và lịch sử nước Việt Nam một cách hữư hiệu nhất. Cũng có thể hiểu rằng, ấn tượng ban đầu về Việt Nam tốt hay xấu, tích cực hay tiêu cực sẽ được quyết định bởi phong cách ứng xử đối với người nước ngoài hay chính Văn hoá ngoại giao của mỗi cá nhân trong xã hội.
            Ngay từ ngàn xưa, văn hoá ngoại giao đã thấm đậm trong đời sống của con người Việt Nam. Gốc rễ Văn hoá ngoại giao của cha ông ta qua bao đời nay là tinh thần “Coi trọng hoà hiếu” là “đem đại nghĩa thắng hung tàn lấy chí nhân thay cường bạo”. Dù trải qua những thăng trầm của lịch sử, những đau thương của chiến tranh, nhưng tinh thần ấy vẫn không bị mai một và thậm chí được tôi luyện hơn, toả sáng hơn. Nổi bật là tinh thần lấy đức hiếu sinh của Lê Lợi - Nguyễn Trãi khi cấp lương thực cho 10 vạn quân Minh an toàn rút về nước, là tư tưởng ngoại giao “thêm bạn bớt thù” – văn hoá ứng xử và giao tiếp đối ngoại thấm đậm chất nhân văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Gần gũi hơn đó là sự nồng hậu của người dân Hà Nội khi gặp gỡ các cựu chiến binh Mỹ đầu tiên trở lại Việt Nam vào năm 1981, chỉ 6 năm sau cuộc chiến tranh khốc liệt kết thúc.
            Với tinh thần nhân văn cao đẹp của cha ông và văn hoá mến khách của người dân Việt, hình ảnh đất nước Việt Nam trong bạn bè quốc tế ngày càng đẹp hơn. Tôi vẫn nhớ đến cảm xúc của một du khách Mỹ tên là Trey khi nói về chuyến đi xuyên Việt dài 3 tuần rằng: “Vẻ đẹp bề ngoài của Việt Nam thật quyến rủ, nhưng nét đẹp thật sự của nó nằm trong những nụ cười của con người Việt Nam và lòng hiếu khách của họ. Cả chuyến đi của tôi tràn ngập niềm vui”.
            Ngày nay trong quá trình hội nhập sâu rộng vào cộng đồng quốc tế, Văn hoá ngoại giao đóng vai trò tích cực không chỉ với Đối ngoại nhân dân mà còn với cả sự nghiệp đối ngoại của đất nước. Sự gia tăng về số lượng du khách nước ngoài tới Việt nam cũng như người Việt Nam ra nước ngoài sẽ là nhân tố đưa hình ảnh Việt nam lan toả khắp nơi. Tuy nhiên, để Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế luôn là một hình ảnh về một đất nước tươi đẹp, người dân thân thiện, điều trước tiên phải tuyên truyền cho được Văn hoá ngoại giao trong mọi tầng lớp nhân dân. Văn hoá ngoại giao không phải là một loại hình văn hoá riêng biệt của ngành ngoại giao mà là sự biểu lộ các giá trị văn hoá Việt Nam. Như vậy mỗi cá nhân sẽ là một “sứ giả văn hoá” đại diện cho hình ảnh đất nước của mình. Người dân Việt Nam, dù bất cứ nơi đâu cũng phải cố gắng phát huy cao độ những giá trị quý báu như lòng hiếu khách, tinh thần nhân ái, lối sống cao đẹp…
            Không chỉ có những nhà ngoại giao mà tất cả cá nhân trong xã hội đều phải tự nuôi dưỡng lòng tự hào về văn hoá và truyền thống của dân tộc mình. Với nền văn hoá độc đáo cùng lịch sử huyền thoại, chúng ta có thể tự hào với thế giới về đất nước của mình - một đất nước tươi đẹp, với dân tộc mình - một dân tộc có tri thức. đây cũng chính là những nền tảng của văn hoá ngoại giao. Quan trọng hơn niềm tự hào này sẽ giúp các “sứ giả” xây dựng cho mình một phong thái văn hoá. Đi vào cụ thể hơn, đó là việc xây dựng mức chuẩn văn hoá ngoại giao cho các thành phần cư dân trong xã hội. Mặc dù không thể áp dụng hoàn toàn đối với tất cả, nhưng với phương châm mỗi người dân là một “sứ giả”, cần xây dựng khả năng truyền tải văn hoá như kỷ năng giao tiếp, phong cách ứng xử hay sự hiểu biết văn hoá của đất nước mình và nếu được, cần hiểu văn hoá của nước khác trên thế giới.
            Xây dựng văn hoá ngoại giao không phải là viễn cảnh xa vời. Văn hoá ngoại giao cũng không phải của riêng của những người làm công tác đối ngoại chuyên nghiệp. Mỗi người dân Việt Nam dù trong hay ngoài nước, dù là bất cứ thành phần nào trong xã hội đều có thể xây dựng cho mình năng lực này. Điều quan trọng để có được Văn hoá ngoại giao chính ở nhận thức. Đó là nhận thức của mỗi cá nhân về ý thức trách nhiệm phải xây dựng và truyền tải hình ảnh về Việt Nam tươi đẹp hơn, tích cực hơn và làm cho bạn bè quốc tế hiểu rõ mình hơn.
            Năm ngoại giao văn hoá có từ 2009, thời khắc quan trọng để Việt Nam được toả sáng hơn trong cộng đồng quốc tế. Trong sự toả sáng ấy, hai tiếng Việt Nam trong bạn bè quốc tế được tích cực hơn hay không, không chỉ phụ thuộc riêng vào ngành ngoại giao mà còn có cả sự đóng góp tích cực của đối ngoại nhân dân. Với phương châm mỗi người dân hãy là một “sứ giả”, văn hoá ngoại giao sẽ là nhân tố quyết định sứ giả ấy có thể truyền tải hình ảnh Việt Nam được tốt nhất, đóng góp cho sự nghiệp đối ngoại nhân dân nói riêng và hoạt động ngoại giao nhà nước nói chung. Văn hoá ngoại giao, sức mạnh mới của Đối ngoại nhân dân, sức lan toả mới của hai tiếng “VIệt Nam”./.